{"id":5496,"date":"2024-04-21T15:44:26","date_gmt":"2024-04-21T15:44:26","guid":{"rendered":"https:\/\/instajuridic.com\/2024\/04\/21\/a-ordenanza-de-retos-tsjc-que-regula-a-zona-de-baixas-emisios-de-barcelona-anlisis-inicial-da-sentenza-e-notas-relevantes\/"},"modified":"2025-10-28T08:46:07","modified_gmt":"2025-10-28T08:46:07","slug":"el-tsjc-impugna-lordenanca-que-regula-la-zona-de-bajas-emisiones-de-barcelona-analisis-inicial-de-la-sentencia-y-notas-rellevantes","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/instajuridic.com\/gl\/2024\/04\/21\/el-tsjc-impugna-lordenanca-que-regula-la-zona-de-bajas-emisiones-de-barcelona-analisis-inicial-de-la-sentencia-y-notas-rellevantes\/","title":{"rendered":"O TSJC impugna a ordenanza que regula a Zona de Baixas Emisi\u00f3ns de Barcelona: an\u00e1lise inicial da sentenza e notas relevantes"},"content":{"rendered":"

A Sala do Contencioso-Administrativo (quinta secci\u00f3n) do Tribunal Superior de Xustiza de Catalu\u00f1a (TSJC) ditou sentenza<\/a><\/u><\/span> o luns nunha serie de recursos presentados contra a “Ordenanza relativa \u00e1 restrici\u00f3n da circulaci\u00f3n de determinados veh\u00edculos na cidade de Barcelona co obxectivo de preservar e mellorar a calidade do aire” (Bolet\u00edn Oficial da Provincia de Barcelona, \u200b\u200b31 de decembro de 2019) que regula a Zona de Baixas Emisi\u00f3ns (ZBE) na zona das Rondas de Barcelona. <\/span><\/p>\n

Ao resolver os recursos n\u00fameros 43, 58, 59, 60, 61 e 62\/2020, o TSJC impugnou a Ordenanza alegando que se produciron unha serie de irregularidades formais na s\u00faa tramitaci\u00f3n relativas \u00e1 falta de informaci\u00f3n (ou informaci\u00f3n desactualizada) subxacente \u00e1 decisi\u00f3n e \u00e1 s\u00faa motivaci\u00f3n, especialmente tendo en conta as limitaci\u00f3ns \u00e1s liberdades que a norma implica. A decisi\u00f3n maioritaria do presidente Sr. Javier Aguayo Mej\u00eda e dos xu\u00edces Sr. Francisco Jos\u00e9 Sospedra Navas e Sr. Pedro Luis Garc\u00eda Mu\u00f1oz vai acompa\u00f1ada de dous votos disidentes concorrentes dos xu\u00edces Sra. Maria Fernanda Navarro de Zuloaga e Sr. Eduardo Paricio Rallo que, a\u00ednda que coinciden na impugnaci\u00f3n da norma, cualifican os seus argumentos. <\/span><\/p>\n

C\u00f3mpre sinalar desde o principio que a sentenza non cuestiona a autoridade do concello para regular a ZBE nin a viabilidade xur\u00eddica deste tipo de medidas contra a contaminaci\u00f3n atmosf\u00e9rica, sen\u00f3n que se centra en cuesti\u00f3ns procedimentais e motivacionais relacionadas especificamente co proceso de redacci\u00f3n e adopci\u00f3n desta ordenanza en particular. <\/span><\/p>\n

En canto aos par\u00e1metros do control xudicial<\/b> sobre as actuaci\u00f3ns municipais, a sentenza reco\u00f1ece desde o principio o limitado alcance do control que existe sobre a potestade regulamentaria, dado que se trata dunha actividade tipicamente discrecional. Non obstante isto, lembra que a xurisprudencia estableceu que o control xudicial se estende a aspectos formais, como a xurisdici\u00f3n, o procedemento ou o requisito de xustificaci\u00f3n, inherente a calquera poder discrecional, as\u00ed como a alg\u00fans aspectos materiais, como o respecto \u00e1 reserva legal, a xerarqu\u00eda normativa ou principios xerais, inclu\u00edda a prohibici\u00f3n da arbitrariedade. As\u00ed, existe un control efectivo sobre a forma en que se exerce a discreci\u00f3n, mediante o procedemento e a xustificaci\u00f3n, co fin de garantir a razoabilidade, en cumprimento das obrigas legais vinculadas aos principios constitucionais de boa administraci\u00f3n e ao dereito ao debido proceso. <\/span><\/p>\n

En concreto, o TSJC subli\u00f1a que, dado que esta lexislaci\u00f3n imp\u00f3n medidas restritivas no exercicio de dereitos, debe suxeitarse ao principio de proporcionalidade. Isto implica a selecci\u00f3n das medidas menos restritivas e a xustificaci\u00f3n da s\u00faa necesidade e idoneidade para a protecci\u00f3n dos intereses p\u00fablicos, sen dar lugar a un trato discriminatorio (artigo 4.1 da Lei 40\/2015, de R\u00e9xime Xur\u00eddico do Sector P\u00fablico; artigo 6 do Regulamento de Servizos das Corporaci\u00f3ns Locais, Decreto do 17 de xu\u00f1o de 1955). Segundo o Tribunal, o artigo 5 da Lei de Garant\u00eda da Unidade de Mercado tam\u00e9n se aplica a este caso, o que esixe a xustificaci\u00f3n de calquera restrici\u00f3n no acceso ou exercicio dunha actividade econ\u00f3mica, ou a esixencia do seu desenvolvemento, por raz\u00f3ns imperiosas de interese xeral. A\u00ednda que o Tribunal reco\u00f1ece que a mellora da calidade do aire e a reduci\u00f3n da contaminaci\u00f3n atmosf\u00e9rica son raz\u00f3ns de interese xeral, a xurisprudencia esixe que estas medidas sexan proporcionadas e o menos restritivas posible para a actividade econ\u00f3mica. <\/span><\/p>\n

As\u00ed, o TSJC analizou a tramitaci\u00f3n do caso, o seu contido e avaliou a suficiencia e adecuaci\u00f3n da motivaci\u00f3n e xustificaci\u00f3n das medidas restritivas impostas. Como resultado<\/span><\/span> desta an\u00e1lise, o tribunal observou, entre outras cousas, que:<\/span><\/p>\n

    \n
  1. O arquivo conti\u00f1a informaci\u00f3n desactualizada, por exemplo, relativa \u00e1 frota de veh\u00edculos afectados e aos datos de contaminaci\u00f3n atmosf\u00e9rica, o que afectou o proceso de participaci\u00f3n cidad\u00e1.<\/span><\/li>\n
  2. Hab\u00eda unha xustificaci\u00f3n err\u00f3nea en relaci\u00f3n con, entre outras cousas: o r\u00e9xime de exclusi\u00f3n para certos tipos de veh\u00edculos, o r\u00e9xime de autorizaci\u00f3n espor\u00e1dica, a duraci\u00f3n e o alcance do r\u00e9xime transitorio, o horario de funcionamento da ZBE e a s\u00faa delimitaci\u00f3n territorial.<\/span><\/li>\n
  3. Falta unha an\u00e1lise axeitada das consecuencias orzamentarias, econ\u00f3micas e legais, especialmente as relacionadas coa competencia (artigo 7.3 da Lei Org\u00e1nica 2\/2012 de Estabilidade Orzamentaria e Sostibilidade Financeira, artigo 129.7 da Lei 39\/2015 de Procedemento Administrativo Com\u00fan, Directrices para o desenvolvemento dos regulamentos municipais do Concello de Barcelona).<\/span><\/li>\n
  4. \u00c9 necesaria unha an\u00e1lise das medidas alternativas, especialmente aquelas que poidan supo\u00f1er menos restrici\u00f3ns \u00e1s liberdades. A decisi\u00f3n maioritaria enumera algunhas das alternativas que poder\u00edan terse analizado para definir mellor a natureza da regulaci\u00f3n: prohibici\u00f3n de acceso e estacionamento en v\u00edas p\u00fablicas para certos veh\u00edculos, zonificaci\u00f3n por aneis ou sub\u00e1reas, previsi\u00f3n de franxas horarias para o transporte, actividades profesionais ou persoais e restrici\u00f3n do tr\u00e1fico en funci\u00f3n da ocupaci\u00f3n dos veh\u00edculos. <\/span><\/li>\n<\/ol>\n

    O Tribunal Superior de Xustiza (TSJC) decidiu, polo tanto, que a Ordenanza deber\u00eda ser impugnada. D\u00e9bese aclarar, como fixo o Concello, que a sentenza a\u00ednda non \u00e9 firme, polo que a Ordenanza, e polo tanto a ZBE, segue vixente \u00e1 espera dun posible recurso ante o Tribunal Supremo por parte do concello. M\u00e1is al\u00e1 desta posibilidade, informouse<\/a><\/u><\/span> de que os demandantes est\u00e1n a solicitar a execuci\u00f3n provisional da sentenza do Tribunal Superior, o que, de concederse, significar\u00eda a derrogaci\u00f3n inmediata do regulamento. <\/span><\/p>\n

    Tras esta breve revisi\u00f3n dos elementos clave da sentenza, conv\u00e9n enumerar aqu\u00ed algunhas notas salientables<\/b> dunha primeira lectura da resoluci\u00f3n: <\/span><\/p>\n

    \n

    As LEZ chegaron para quedar<\/b><\/span><\/p>\n

    A\u00ednda que a sentenza suscita varias cuesti\u00f3ns sobre o futuro inmediato da regulaci\u00f3n das ZBE na \u00e1rea de Barcelona, \u200b\u200bc\u00f3mpre sinalar que a resoluci\u00f3n non cuestiona se as ZBE son ferramentas necesarias, relevantes e\/ou axeitadas para o desenvolvemento da mobilidade urbana sostible. <\/span><\/p>\n

    De feito, c\u00f3mpre lembrar que o artigo 14.3 da Lei estatal 7\/2021, do 20 de maio, de cambio clim\u00e1tico e transici\u00f3n enerx\u00e9tica, estipula que os concellos de m\u00e1is de 50.000 habitantes deben adoptar plans de mobilidade urbana sostible antes de 2023 que introduzan medidas de mitigaci\u00f3n, inclu\u00edndo polo menos<\/i> o establecemento de ZBE. Do mesmo xeito, hai s\u00f3 uns d\u00edas, o Goberno catal\u00e1n chegou a un acordo que esixe aos 67 concellos catal\u00e1ns de m\u00e1is de 20.000 habitantes que implementen ZBE antes de 2025. <\/span><\/p>\n

    A sentenza, neste sentido, non afecta \u00e1 posibilidade de implementar este tipo de medidas<\/b> . Pola contra, se segue sendo definitiva, servir\u00e1 para animar os gobernos locais a considerar con m\u00e1is atenci\u00f3n certos elementos de informaci\u00f3n e motivaci\u00f3n \u00e1 hora de elaborar e aprobar os seus regulamentos de ZBE. Isto debe ser subli\u00f1ado, sobre todo porque, como advertiu o profesor Josep<\/u><\/span> Maria<\/u><\/span> Aguirre Font<\/u><\/span><\/a> , xa houbo voces que afirmaron ver a sentenza como un rexeitamento xeral a este tipo de ferramentas e, polo tanto, instaron a paralizar a s\u00faa implementaci\u00f3n. <\/span><\/p>\n

    \n

    A centralidade (obsoleta) do autom\u00f3bil na mobilidade cidad\u00e1<\/b><\/span><\/p>\n

    Outro punto que paga a pena salientar aqu\u00ed \u00e9 que a decisi\u00f3n maioritaria, \u00e1s veces, semella facer unha comparaci\u00f3n desfasada e inapropiada entre a mobilidade e o uso do autom\u00f3bil. Por exemplo, os xu\u00edces escriben: <\/span><\/p>\n

    “\u2026A prohibici\u00f3n de conducir equivale a unha prohibici\u00f3n de sa\u00edda, e isto afecta especialmente aos residentes, que pos\u00faen os seus propios veh\u00edculos dentro da LEZ, e que non poden viaxar ata que remate a prohibici\u00f3n. Este efecto de “confinamento” \u00e9 especialmente notorio durante as horas punta de sa\u00edda dos fins de semana, cuxo efecto obviamente o senten especialmente os propietarios de veh\u00edculos que residen dentro da LEZ. <\/i><\/span> <\/span><\/p>\n

    Cabe destacar que esta inadecuada identificaci\u00f3n entre a liberdade de movemento e o uso de veh\u00edculos particulares, na que parece recaer a decisi\u00f3n maioritaria, \u00e9 reco\u00f1ecida polos dous xu\u00edces que emitiron opini\u00f3ns disidentes, pero especialmente polo Sr. Eduardo Paricio Rallo, cando afirma: <\/span><\/p>\n

    “\u2026Non se pode asumir que a ordenanza afecte directamente ao dereito individual \u00e1 mobilidade, sen m\u00e1is pre\u00e1mbulos. O que afecta a ordenanza \u00e9 \u00e1 mobilidade de certos cidad\u00e1ns, e dun xeito determinado; \u00e9 dicir, aos desprazamentos con veh\u00edculos contaminantes. A ordenanza non impide a mobilidade dos cidad\u00e1ns; sen\u00f3n que condiciona a forma en que exercen este dereito, impo\u00f1endo as\u00ed unha mobilidade sostible, e a cidade ofrece boas alternativas neste sentido. Neste contexto, non se pode esquecer que existe o dereito \u00e1 mobilidade, pero non o dereito a contaminar. <\/i><\/span><\/span><\/p>\n

    Esta concepci\u00f3n, evidentemente profundamente arraigada na sociedade actual, parece afectar \u00e1 avaliaci\u00f3n do tribunal sobre a gravidade das restrici\u00f3ns que a ZBE imp\u00f3n aos cidad\u00e1ns e, en consecuencia, \u00e1 s\u00faa an\u00e1lise da motivaci\u00f3n que poder\u00eda xustificalas. Dito isto, \u00e9 evidente que para desvincular as ideas de liberdade de movemento e os autom\u00f3biles privados, deben estar dispo\u00f1ibles alternativas de mobilidade axeitadas para os cidad\u00e1ns. Isto, a\u00ednda que quizais estea amplamente cuberto en gran parte de Barcelona, \u200b\u200brepresentar\u00e1 un desaf\u00edo significativo para o resto dos concellos catal\u00e1ns onde se espera que a ZBE se implante en breve. <\/span><\/p>\n

    \n

    A necesidade dunha transici\u00f3n enerx\u00e9tica xusta<\/b><\/span><\/p>\n

    En relaci\u00f3n co punto anterior, a decisi\u00f3n maioritaria do TSJC reitera en varias ocasi\u00f3ns que a Ordenanza ten un impacto particular naqueles propietarios con menor capacidade econ\u00f3mica para renovar o seu veh\u00edculo, unha situaci\u00f3n que non parece ter sido avaliada adecuadamente e para a que non se establecen medidas paliativas significativas. <\/span><\/p>\n

    Independentemente de que o Tribunal te\u00f1a raz\u00f3n ou non na s\u00faa avaliaci\u00f3n desta normativa en particular, \u00e9 necesario sinalar que a necesidade de prestar especial atenci\u00f3n aos grupos menos favorecidos ao dese\u00f1ar e implementar a transici\u00f3n enerx\u00e9tica \u00e9 fundamental para o \u00e9xito da propia transici\u00f3n e ser\u00e1 (ou, mellor dito, xa o \u00e9) un punto de tensi\u00f3n constante na toma de decisi\u00f3ns p\u00fablicas. Neste sentido, a planificaci\u00f3n da urxente transici\u00f3n enerx\u00e9tica debe garantir que ningu\u00e9n quede atr\u00e1s e que non se impo\u00f1an cargas desproporcionadas a aqueles que, en xeral, menos contribu\u00edron aos problemas clim\u00e1ticos que pretende abordar. Isto implica, en termos xerais, non reproducir os mesmos defectos presentes no sistema enerx\u00e9tico actual e, particularmente no contexto que nos ocupa, non desenvolver un plan de cidade cuxa mobilidade siga estando dominada polos autom\u00f3biles privados (agora el\u00e9ctricos e, polo tanto, m\u00e1is exclusivos), sen\u00f3n un que permita un sistema de mobilidade com\u00fan accesible para todos. Este, c\u00f3mpre sinalar, \u00e9 un risco no que poden caer iniciativas como a ZBE se non se acompa\u00f1an adecuadamente doutras medidas que prioricen o desenvolvemento de opci\u00f3ns de mobilidade alternativas. <\/span><\/p>\n

    \n

    Ausencia do contexto m\u00e1is relevante: a emerxencia clim\u00e1tica<\/b><\/span><\/p>\n

    Finalmente, \u00e9 importante salientar que, na sentenza, a discusi\u00f3n sobre a contaminaci\u00f3n que a ZBE pretende mitigar lim\u00edtase \u00e1 adecuaci\u00f3n dos datos sobre os contaminantes atmosf\u00e9ricos locais (NO2 e part\u00edculas PM 2,5 e PM 10) que te\u00f1en efectos directos sobre a sa\u00fade da poboaci\u00f3n do municipio. Non obstante, calquera consideraci\u00f3n por parte do tribunal do contexto de emerxencia clim\u00e1tica no que se atopa a sociedade actual est\u00e1 notoriamente ausente \u00e1 hora de avaliar a motivaci\u00f3n e a xustificaci\u00f3n das restrici\u00f3ns impostas, mesmo cando abordar esta cuesti\u00f3n \u00e9 un dos principais obxectivos do regulamento. <\/span><\/p>\n

    Unha consideraci\u00f3n axeitada deste contexto poder\u00eda ter alg\u00fan efecto identificable na avaliaci\u00f3n e resoluci\u00f3n do caso. Por unha banda, poder\u00eda ter un impacto, especificamente, nas preguntas do tribunal sobre a delimitaci\u00f3n territorial da ZBE, xa que \u00e9 irrelevante se as emisi\u00f3ns de CO2 se producen nun barrio en particular ou noutro. Por outra banda, de forma m\u00e1is xeral, a gravidade da emerxencia clim\u00e1tica e a necesidade de medidas urxentes en todos os sectores e a todos os niveis deber\u00edan ser dalg\u00fan xeito un elemento central \u00e1 hora de avaliar a proporcionalidade e, polo tanto, a motivaci\u00f3n e xustificaci\u00f3n das medidas limitantes de liberdade impostas. De feito, isto foi insinuado, polo menos en parte, polo xu\u00edz Eduardo Paricio Rallo na s\u00faa opini\u00f3n discrepante, criticando a decisi\u00f3n maioritaria por subestimar o problema da contaminaci\u00f3n ambiental (e, en particular, a contaminaci\u00f3n atmosf\u00e9rica global) para dar a m\u00e1xima importancia aos custos impostos pola Ordenanza. <\/span><\/p>\n

    <\/a> Neste sentido, a emerxencia clim\u00e1tica deber\u00eda, dalg\u00fan xeito, influ\u00edr na an\u00e1lise do Tribunal sobre o conflito de intereses xur\u00eddicos que calquera medida restritiva deste tipo implica. Unha referencia \u00e9 a ampla an\u00e1lise realizada polo Tribunal Constitucional alem\u00e1n na s\u00faa sentenza de marzo de 2021 en Neubauer contra Alema\u00f1a <\/a><\/u><\/span>, \u00e1 hora de avaliar o grao de ambici\u00f3n das pol\u00edticas de mitigaci\u00f3n de emisi\u00f3ns do goberno federal. Neste sentido, d\u00e9bese reco\u00f1ecer que nun mundo cun orzamento de carbono extremadamente limitado e unha sociedade altamente dependente dos combustibles f\u00f3siles, calquera medida de mitigaci\u00f3n do cambio clim\u00e1tico implicar\u00e1 a restrici\u00f3n de certas liberdades. Non obstante, neste contexto, razoou o Tribunal alem\u00e1n, as medidas que na actualidade non te\u00f1en en conta as liberdades dos cidad\u00e1ns actuais tam\u00e9n ter\u00e1n que adoptarse no futuro, en condici\u00f3ns m\u00e1is desfavorables, afectando \u00e1s mesmas necesidades e liberdades pero en moita maior medida, posiblemente po\u00f1endo en perigo a protecci\u00f3n constitucional dos dereitos fundamentais. <\/span><\/p>\n

    Gast\u00f3n M\u00e9dici-Col\u00f3n<\/strong><\/em><\/p>\n

    Avogada ambientalista en INSTA <\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    A Sala do Contencioso-Administrativo (quinta secci\u00f3n) do Tribunal Superior de Xustiza de Catalu\u00f1a (TSJC) ditou sentenza o luns nunha serie de recursos presentados contra a “Ordenanza relativa \u00e1 restrici\u00f3n da circulaci\u00f3n de determinados veh\u00edculos na cidade de Barcelona co obxectivo de preservar e mellorar a calidade do aire” (Bolet\u00edn Oficial da Provincia de Barcelona, \u200b\u200b31 […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":5501,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[245,242],"tags":[],"class_list":["post-5496","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-calidade-do-aire","category-dereito-ambiental"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/instajuridic.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5496","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/instajuridic.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/instajuridic.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instajuridic.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instajuridic.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5496"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/instajuridic.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5496\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7218,"href":"https:\/\/instajuridic.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5496\/revisions\/7218"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instajuridic.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5501"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/instajuridic.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5496"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/instajuridic.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5496"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/instajuridic.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5496"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}